Ang unang minuto ng pagyanig: tatlong dapat gawin
Kapag nagsimulang yumanig ang lupa, ilang segundo lang ang mayroon kayo. Hindi ninyo kailangang tandaan ang marami — tatlong kilos, at pagkatapos ay umangkop sa kinaroroonan ninyo.
Ang tatlong kilos
Drop (Yumuko)
Bumaba sa sahig bago kayo matumba ng pagyanig. Kapag nakaluhod at nakatukod ang mga kamay, makakagalaw pa rin kayo.
Cover (Magtakip)
Protektahan ang ulo at leeg. Pumailalim sa matibay na mesa kung isa o dalawang hakbang lang ang layo nito; kung wala, takpan ang ulo ng mga braso o ng bag.
Hold on (Kumapit)
Manatili kung nasaan kayo hanggang tumigil ang pagyanig. Maraming pinsala ang dulot ng nahuhulog na muwebles at ng paggalaw habang yumayanig ang lupa.
Kapag tumunog ang Earthquake Early Warning
Sa Japan, tumutunog ang alarma (Kinkyū Jishin Sokuhō) sa mga cellphone at TV ilang segundo bago dumating ang malakas na pagyanig. Gamitin ang mga segundong iyon: itigil ang ginagawa, lumayo sa mga bintana at sa anumang maaaring mahulog, at protektahan ang ulo. Maaaring dumating ang babala ilang saglit lang bago ang pagyanig — o pagkatapos na itong magsimula, kung malapit kayo sa epicenter.
Nakadepende sa kinaroroonan ninyo ang dapat gawin
Sa bahay
Lumayo sa mga estante, TV at bintana. Huwag tumakbo palabas — nahuhulog ang mga tile ng bubong at bubog. Huwag magmadaling pumunta sa kalan: karamihan ng gas meter sa Japan ay awtomatikong pumapatay sa bandang shindo 5. Asikasuhin ang anumang sunog kapag tumigil na ang pagyanig.
Sa kama
Manatili sa puwesto at takpan ang ulo ng unan. Maglagay nang maaga ng sapatos at flashlight sa tabi ng kama — maaaring mapuno ng basag na salamin ang sahig.
Sa mataas na gusali
Maaaring mabagal, malaki at matagal ang pagyanig (long-period ground motion). Lumayo sa mga bintana; maaaring dumausdos ang mabibigat na muwebles. Huwag gumamit ng elevator. Kung nasa loob kayo ng elevator, pindutin ang lahat ng button ng palapag at lumabas kung saan ito huminto. Kung ma-trap kayo, gamitin ang emergency call button at hintayin ang tulong.
Sa tren o subway
Kumapit nang mahigpit sa strap o hawakan — biglang nagpepreno ang mga tren. Huwag buksan ang mga pinto o bumaba sa riles. Sundin ang mga tagubilin ng crew.
Sa labas
Mag-ingat sa nahuhulog na salamin, karatula at tile ng bubong. Lumayo sa mga pader na concrete block at sa mga vending machine. Protektahan ang ulo gamit ang bag at pumunta sa bukas na lugar.
Habang nagmamaneho
Huwag biglang magpreno. Buksan ang hazard lights, magdahan-dahan at tumabi sa kaliwa. Kung kailangang iwan ang sasakyan, patayin ang makina, iwan ang susi sa loob, isara ang mga bintana, huwag i-lock ang mga pinto at dalhin ang inyong mga dokumento.
Sa tabing-dagat
Kung makaramdam ng malakas o matagal na pagyanig, pumunta agad sa mataas na lugar — huwag nang hintayin ang babala. Huwag na huwag pumunta para tingnan ang dagat. Dumarating ang tsunami nang ilang alon; manatili sa mataas na lugar hanggang alisin ang babala.
Sa tindahan
Lumayo sa mga estante at salamin. Protektahan ang ulo gamit ang basket o bag. Huwag magmadali sa mga labasan — nakakasakit ang siksikan ng tao.
Kapag tumigil na ang pagyanig
- Tingnan kung may sugat kayo at ang mga tao sa paligid ninyo.
- Magsuot ng sapatos bago maglakad kahit saan.
- Tingnan kung may sunog. Maaaring patayin agad ang maliit na sunog; kung umabot na ito sa kisame, lumabas na.
- Magbukas ng pinto o bintana para matiyak ang labasan — maaaring mabaluktot ang mga hamba dahil sa aftershock.
- Kumuha ng impormasyon mula sa mga opisyal na pinagkukunan: JMA, NHK, ang inyong lokal na pamahalaan.
- Asahan ang mga aftershock. Maaaring kasinlakas — o mas malakas pa — ng una ang susunod na lindol.
- Kung lilikas kayo, patayin ang main breaker para maiwasan ang sunog dahil sa kuryente kapag bumalik ito, at mag-iwan ng sulat kung saan kayo pumunta.
Mga pinagkunan
- Japan Meteorological Agency — Earthquake Early Warnings
- Tokyo Metropolitan Government — Disaster Preparedness Tokyo (“Tokyo Bousai”, 2023 revised edition)
- National Police Agency — What drivers should do in a major earthquake
- Ministry of Economy, Trade and Industry — Automatic gas shut-off by micom meters
Pangkalahatang gabay lamang. Sa oras ng emergency, sundin ang mga tagubilin ng JMA, ng inyong lokal na pamahalaan at ng mga serbisyong pang-emergency.